STADSKANAAL – Een historische mijlpaal vond plaats toen een register met namen van mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerden met de bezetter, of daarvan werden verdacht, op 1 januari online beschikbaar kwam. Wat betekent dit voor historisch onderzoek, families en onze samenleving?
Een blik op familiegeschiedenis
‘Ik heb meteen gekeken,’ vertelt Van de Kolk in het RTV1 programma 1 op Vrijdag. ‘Mijn familieverhalen gaan vaak over het verzet, maar er werd ook veel gezwegen. Mijn opa’s meubelzaak in Lochem werd bijvoorbeeld door de Duitsers geconfisqueerd. Ik wilde zeker weten dat er geen onverwachte feiten naar boven zouden komen. Gelukkig bleek niemand in mijn familie een dossier te hebben.’
(Tekst gaat verder onder video)
Onlangs ontmoette de amateurhistoricus Catrien Hoekstra-Drenth, de jongste dochter van verzetsheld Roelof Drenth. Hij interviewde haar voor een artikel in het lokale geschiedenisblad Veerten. ‘Ze had een indrukwekkend archief dat ze wilde overdragen. Eén van de stukken was een verzoek tot huiszoeking bij Drenth, die persoonsbewijzen vervalste en onderduikers hielp. Zijn werk redde levens en speelde een cruciale rol in het verzet vanuit Wildervank en Stadskanaal.’
Drenth’s moed en vindingrijkheid maakten hem een sleutelfiguur in het Noord-Nederlandse verzet. Vanuit zijn boerderij in Boven Wildervank coördineerde hij een netwerk van verzetslieden die vervalste persoonsbewijzen en voedselbonnen verspreidden. ‘Hij nam grote risico’s,’ legt Van de Kolk uit. ‘Zijn boerderij werd regelmatig doorzocht door de Duitsers, maar dankzij zijn ingenieuze verbergplaatsen werden zijn activiteiten zelden ontdekt.’
(Tekst gaat verder onder foto)
NSB en de nasleep
Het register bevat ook namen van NSB-leden. ‘In Stadskanaal waren opvallend veel NSB’ers actief, waaronder Jacob Maarsingh en Johan Alssema,’ vertelt de Knoalster onderzoeker. ‘Sommigen traden toe uit naïviteit, anderen waren fervente aanhangers. De impact van hun daden, zoals de executie van de gebroeders Borgers, echoot nog steeds door in de verhalen van nabestaanden.’
Een bijzonder moment in de geschiedenis van Stadskanaal was het bezoek van Anton Mussert, de leider van de NSB. ‘Toen Mussert hier langskwam, trok dat een enorme menigte,’ legt Van de Kolk uit. ‘Honderden mensen verzamelden zich op het SPW-terrein om hem te zien en toe te juichen. Voor sommigen was dit puur nieuwsgierigheid, maar voor anderen een steunbetuiging.’
Volgens de amateurhistoricus was het niet alleen dat dat moment de omvang van de NSB-aanhang in de regio benadrukte , maar ook liet het zien hoe verdeeld de samenleving op dat moment was. ‘Het bezoek van Mussert heeft destijds zowel angst als weerstand opgeroepen en wordt nog steeds herinnerd als een donkere bladzijde in de geschiedenis van Stadskanaal.’
De emotionele lading van archieven
‘Als de naam van je grootvader opeens in het register verschijnt, wil je weten wat hij precies deed,’ legt Van de Kolk uit. ‘Veel families spraken na de oorlog niet over dit verleden, wat trauma’s heeft doorgegeven aan latere generaties. Het openen van deze archieven kan een schok zijn, maar biedt ook een kans om de geschiedenis beter te begrijpen.’
Luister online
