BORGER/STADSKANAAL – Poolse soldaten speelden een cruciale rol in de bevrijding van Drenthe 80 jaar geleden. Het is niet voor niets dat er bij de Liberty Tour dit jaar extra aandacht is voor het verhaal van de Polen, die als motto hadden: ‘Voor uw en onze vrijheid’. Dominik Podgórski was een van de Poolse soldaten die in 1945 actief was in Drenthe en vrijdag stond zijn kleinzoon Nieck (41) stil bij zijn verhaal, op een brug vlak buiten Borger.
Het verhaal van Dominik Podgórski is indrukwekkend. Op 13 juli 1921 wordt hij geboren in het plaatsje Potok Zloty, dat inmiddels bij Oekraïne hoort. Hij is in de oorlog actief in het ondergrondse verzet, maar wordt opgepakt door de nazi’s tijdens de opstand van Warschau. Als krijgsgevangene zit hij in de concentratiekampen Neuengamme en Sachsenhausen, maar de Duitsers sturen hem uiteindelijk naar de Franse kust, waar hij werkt aan de verdedigingslinie die geallieerden tegen moeten houden.
D-day
Podgórski ziet vanaf het kanaaleiland Alderney de geallieerde invasie op 6 juni 1944 voor zijn ogen gebeuren. Na D-day wordt hij met andere krijgsgevangen op transport gezet en gevangen gehouden in het Belgische kamp Markhove. Vanuit dit kamp ontsnapt Podgórski samen met tientallen andere gevangen en hij vindt onderdak bij een Vlaamse boerenfamilie.
Kleinzoon Nieck vertelt dat zijn opa zich op de zolder van een boerderij verstopte voor de Sicherheitsdienst. “Die Belgen hadden ook wel door dat mijn opa een goed mens was. Ze hielpen hem door de geur van sterke mest te verspreiden, zodat het ontsmettingsmiddel waar hij naar rook werd gemaskeerd.” In gevangenenkampen werden gevangen vaak ondergespoten met dit soort middelen.
(Verhaal gaat verder onder de foto)
“Deze Belgische boeren zijn uiteindelijk een soort oom en tante van mijn vader en zijn zus geworden”, vertelt Nieck. “Mijn opa ging vaak terug naar dat gezin en het werd echt een soort van familie voor ons.”
Richting Drenthe
Niet veel later sluit Podgórski zich aan bij de 1e Poolse pantserdivisie onder leiding van de beroemde generaal Maczek. De Poolse troepen trekken op richting Breda, van waaruit ze het offensief richting Drenthe inzetten.
Podgórski werd in België in no-time opgeleid als motorordonnans, een soort verkenner die de communicatie tussen het front en het hoofdkwartier onderhoudt. Hij geeft door welke wegen goed begaanbaar zijn voor de legervoertuigen, waar vijanden zijn en is daarmee van cruciaal belang voor de informatievoorziening.
Onder vuur
De plek waar Podgórski vrijdag werd geëerd is een brug tussen Ees en Borger. En die locatie is geen toeval, legt Nieck uit. “Tijdens de opmars van de Polen stuitte mijn opa op weerstand van de Duitsers bij een brug vlak buiten Borger. Hij werd daar onder vuur genomen en moest zich terugtrekken. Op de motor is hij vervolgens naar het hoofdkwartier achter de troepen gereden en heeft hij ze laten weten dat de Duitsers zich daar bevonden.”
Om de brug over te steken kreeg Podgórski de nodige versterking mee. “Hij is met onder andere drie tanks weer terug naar de brug gereden om deze te overmeesteren.” Na beschietingen kozen de Duitsers uiteindelijk het hazenpad.
Autobedrijf
De Polen rukken steeds verder op richting het noorden en bij de Duitse stad Wilhelmshaven capituleert het Duitse leger. Onderweg komen de Polen ook langs Ter Apel en daar treft Dominik Podgórski de liefde van zijn leven: Giny Lukkien, dochter van de drogist in het dorp.
(Verhaal gaat verder onder de foto)
Terug naar zijn thuisland kan Podgórski niet, omdat Polen steeds meer onder invloed van de Sovjet-Unie komt te staan. Hij besluit om samen met Giny een leven op te bouwen in het Groningse Sellingen. Hier opent het stel een autobedrijf en moet Podgórski enorm zijn best doen om onderdeel van de samenleving te worden.
Schouders eronder
“Hij heeft gruwelijk hard moeten werken in die periode en ik heb er respect voor dat hij zijn leven daar helemaal heeft opgebouwd”, zegt Nieck. “De soldaten en de bevolking hebben natuurlijk ontzettend geleden, maar hebben toch met zijn allen toen de schouders eronder gezet.”
Halverwege de jaren 60 verhuist Podgórski met zijn vrouw naar Stadskanaal en beginnen ze een Peugeot-dealer. In 1983 neemt dochter Anastasia met haar man het bedrijf over. Podgórski verhuist dan naar Nieuw-Buinen, waar hij in 2001 uiteindelijk op 79-jarige leeftijd overlijdt.
Voetsporen
Veel diepgaande gesprekken heeft Nieck niet gehad met zijn opa over de oorlog, daarvoor was hij te jong. “Maar hij vertelde wel altijd hoe georganiseerd en netjes Poolse soldaten waren. Generaal Maczek stond erom bekend dat de Polen altijd weloverwogen te werk gingen. Bij de Amerikanen ging het vaak veel ruwer, vertelde hij.”
(Verhaal gaat verder onder de foto)
Nieck is zelf beroepsmilitair geworden en is daarmee in de voetsporen van zowel zijn opa als zijn vader getreden. “In zekere zin ben ik wel door ze geïnspireerd, de verhalen kreeg je van kind af aan altijd wel mee.”
‘Verhaal van een generatie’
Het belangrijkste vindt Nieck het onder de aandacht brengen van een ‘vergeten generatie Poolse soldaten’, zoals hij dat noemt. “We reden door het gebied waarin de Polen hebben geopereerd tijdens de bevrijding. Mijn opa had het altijd over zijn ‘strijdmakkers’ waarmee hij Drenthe heeft bevrijd. Het is heel goed dat de Liberty Tour dit jaar in het teken staat van hun verhaal.”
Want makkelijk hadden de Polen het niet altijd na de Tweede Wereldoorlog. “Ze kregen soms wel een beetje schuld in de schoenen geschoven.” Zo werden de Polen in eerste instantie niet erkend zoals de andere geallieerden. In de overwinningsoptocht in Londen was er bijvoorbeeld geen plaats voor de Poolse soldaten.
In de afgelopen decennia is daar een draai in gemaakt. Zo is er in 1993 een plein in Stadskanaal vernoemd naar Generaal Maczek en zijn er monumenten opgericht voor de 1e Onafhankelijke Poolse Parachutisten Brigade.
En ook de Liberty Tour stond uitgebreid stil bij de belangrijke rol die Poolse troepen hadden in de bevrijding van Noord-Nederland. “Zo’n optocht is echt indrukwekkend”, besluit Nieck.
Luister online
