BORGER/DROUWEN – Bijna tachtig jaar lang was ze uit de geschiedenis verdwenen: de driejarige Rachel (Sally) Bloemendaal uit Drouwen. Ze werd in 1942 verraden door een dorpsgenoot, gedeporteerd en vermoord in Auschwitz. Haar naam ontbrak al die tijd op het Joods monument in Borger. Nu, na inspanningen van de werkgroep Drouwen, Bronneger en Bronnegerveen in de Tweede Wereldoorlog, is haar naam alsnog toegevoegd.
Het monument in Borger, in 1995 opgericht, vermeldde tot voor kort zestien slachtoffers uit de voormalige gemeente Borger. ‘Maar er waren er zeventien’, zegt Sjoerd Looijenga van Dorpsbelangen in het RTV1 programma 1 op Vrijdag. ‘Rachel woonde tijdelijk bij haar grootouders in Drouwen. Omdat ze officieel nog in Amsterdam stond ingeschreven, is ze nooit meegenomen in de telling.’
Het lot van het meisje was tragisch. Haar vader Meijer Bloemendaal werd al in 1941 vermoord in Mauthausen. Moeder Mina en haar nieuwe partner werden in 1942 opgepakt en omgebracht in Auschwitz. Rachel bleef in Drenthe achter, maar werd na verraad door een dorpsgenoot voor 25 gulden ‘kopgeld’ alsnog gedeporteerd. Op 19 oktober 1942 werd ze in Auschwitz vergast.
‘Het verhaal van Rachel raakt mensen, juist omdat ze nog maar een kind was’, aldus Looijenga. ‘Kinderen op basisscholen reageren geschokt als ze het horen. Dat is precies waarom dit verteld moet blijven worden: opdat we niet vergeten.’
Belang van herinnering
Voor Looijenga is het toevoegen van haar naam meer dan een formaliteit. ‘In de Joodse traditie geldt: je bent pas echt dood als je naam niet meer genoemd wordt. Dat Rachel nu genoemd wordt op het monument betekent dat ze weer deel uitmaakt van de gemeenschap.’
De werkgroep documenteerde het verhaal mede dankzij ooggetuigen als de inmiddels 94-jarige mevrouw Hardering, die destijds met Rachel speelde. Zij droeg haar herinneringen en dagboekaantekeningen aan. ‘Verhalen als deze zijn belangrijk’, zegt Looijenga. ‘Ze laten zien tot welke keuzes mensen in oorlogstijd in staat waren en waarschuwen ons voor nu.’
Toekomstige herdenking
Tijdens de komende Dodenherdenking op 4 mei zullen bij het monument in Borger zeventien namen worden voorgelezen in plaats van zestien. Ook worden er dit najaar Stolpersteine gelegd in Borger voor de voormalige woningen van Joodse inwoners.
Bekijk het hele interview hier:
Luister online
