BORGER – Aan de Hunebedstraat in Borger zijn tien struikelstenen onthuld voor twee Joodse families die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Dat gebeurde onder het toeziend oog van drie mensen die de gezinnen persoonlijk hebben gekend. Voor hen was het een emotionele ochtend waarin herinneringen aan het wegvoeren van hun buren weer naar boven kwamen.
In oktober 1942 werden de Joodse families Stern en Dalsheim uit hun huizen gehaald. Op nummer 14 woonde de 77-jarige weduwnaar David Stern, kinderen Frouwkje, Emanuel en Maurits. In het huis ernaast Filippus Dalsheim, zijn echtgenote Vrouwkje en kinderen Lina, Jacoba, Herman en Berthold. Allemaal weggevoerd naar Westerbork, allemaal op transport gezet naar vernietigingskamp Auschwitz en allemaal nooit meer teruggekeerd, schrijft RTV Drenthe.
‘Allemaal de deur uit zien lopen’
De 101-jarige Jantje Bruins kan het zich nog goed herinneren hoe de families werden opgepakt. Ze woonde destijds tegenover de woningen van haar Joodse dorpsgenoten. Bij het onthullen van de struikelsteen van Filippus Dalsheim wordt het haar even te veel. ‘Ik heb ze allemaal de deur uit zien lopen. Het waren zulke goede mensen’, zegt ze snikkend, terwijl er tranen over haar wangen rollen.
Eén voor één worden de goudkleurige gedenksteentjes ontdaan van hun plastic beschermlaag.
Tussen de onthullingen door worden passages voorgelezen uit brieven, geschreven door de destijds 20-jarige Lina Dalsheim. Aan haar vriendin Greet schreef ze regelmatig over haar leven, dat steeds moeilijker werd door de Duitse bezetter. Soms vertelde ze gewoon over haar werk als verpleegkundige in Apeldoorn of over jongens waarop ze een oogje had. Maar later werd de inhoud somberder. Ook nadat ze was overgebracht naar Kamp Westerbork bleef ze kaarten sturen.
De brieven van Lina geven een inkijkje in het leven van een gewone jonge Joodse vrouw tijdens de Tweede Wereldoorlog. Mede daardoor is er relatief veel bekend over haar familie, weet Hanno van der Heul. Hij is voorzitter van de Stichting Harm Tiesing, ook wel bekend als de historische vereniging van Borger en omstreken. Zijn stichting is jaren bezig geweest met het speuren naar oorlogsverhalen van Joden uit de gemeente en is ook initiatiefnemer van de struikelsteenleggingen.
De struikelstenen hebben volgens de voorzitter een belangrijke functie bij het in stand houden van de herinnering aan de Joodse gezinnen en wat hen is overkomen. ‘Het is heel belangrijk dat we niet vergeten wat er is gebeurd in het verleden. Struikelstenen trekken de aandacht en mensen gaan zich toch afvragen waarom die dingen daar liggen’, vertelt Van der Heul.
De stenen van de families Dalsheim en Stern waren de laatsten die nog moesten worden gelegd in Borger-Odoorn. Hoewel het project nu is afgerond, hoopt Van der Heul dat de boodschap achter de stenen blijft doorwerken op mensen die ze tegenkomen. ‘Mensen moeten zich beseffen dat zulke erge dingen niet alleen in het verleden gebeurden, maar dat dat in de toekomst ook zou kunnen. Dat moeten we te allen tijde voorkomen, maar dat kan alleen als je weet wat er gebeurd is.’
Luister online
