BORGER – Tien weken lang werd er in Borger, onder de toekomstige woonwijk Koesteeg, één van de grootste archeologische opgravingen van de provincie Drenthe uitgevoerd. Het terrein van ruim zeven hectare is direct verbonden met een prehistorische nederzetting die al dertig jaar lang stukje bij beetje onder de woonwijk Daalkampen wordt blootgesteld. Deze opgravingen leverden een vondst op die niemand durfde te verwachten; een uniek bronzen mes van zo’n drieduizend jaar oud. Hiervan zijn slechts vier vergelijkbare exemplaren bekend in heel Nederland.
De opgravingen rond de woonwijk Daalkampen startten al in 1994. In de ruim dertig jaren die daarop volgden is stukje bij beetje een prehistorische nederzetting opgegraven; inmiddels al meer dan achttien hectare. Na onderzoek bleek dat nog lang niet alles was ontdekt; de nederzetting breidt zich ook uit onder de toekomstige wijk Koesteeg. En daar werd recent dus deze bijzondere ontdekking gedaan. Projectleider Janneke Hielkema van RAAP Archeologie blikte in de RTV1-talkshow 1 op Vrijdag terug op die intensieve onderzoeksperiode.
(Tekst gaat verder onder de video)
Hunebed Highway uit de prehistorie
Een prehistorische nederzetting spreekt tot de verbeelding, maar hoe zag zo’n dorp er eigenlijk uit? Volgens Hielkema ging het om een kleine gemeenschap met meerdere houten boerderijen. ‘Ze waren gebouwd van palen, met een dak van stro en wanden van gevlochten takken’, vertelt ze. Mensen en vee leefden samen onder één dak, omringd door landbouwgrond. ‘Het was een volledig zelfvoorzienende boerengemeenschap. De dorpen stonden via landroutes met elkaar in verbinding. Een soort prehistorische Hunebed Highway’, vertelt Hielkema met een glimlach. Met een oppervlakte van in totaal 25 hectare is dit de grootste nederzetting die tot nu toe in Noord-Nederland is ontdekt.
Niet diep graven
In 2004 werd al duidelijk dat de nederzetting zich uitbreidt tot de Koesteeg. Vanwege de plannen voor de bouw van een nieuwe wijk vanaf 2026, werd er tien weken geleden begonnen met een intensieve periode van archeologische opgravingen. ‘In plaats van stukje bij beetje is er besloten om het hele gebied in één keer te onderzoeken. Voor ons archeologen is dat logistiek veel prettiger; zo kunnen we veel efficiënter werken’, legt Hielkema uit.
Met twee graafmachines is het gebied de afgelopen tijd onderzocht. Al hoeft men niet diep te graven om bijzondere ontdekkingen te doen: ‘Al na 50 tot 60 centimeter diepte ligt de prehistorie binnen handbereik.’
Handvat van een mes
En al dit harde werk is zeker niet voor niks geweest; in de grond is al veel informatie gevonden over hoe men in dit gebied drieduizend jaar geleden leefde. De meest spectaculaire vondst was het handvat van een bronzen mes. Aan dit handvat heeft een mes gezeten van naar schatting zo’n dertig centimeter lang. ‘Het is waarschijnlijk een siervoorwerp geweest, waarvan ik niet precies durf te zeggen waarvoor men die gebruikte. Maar je kunt je voorstellen dat het op bijzondere gelegenheden tevoorschijn werd gehaald als teken van rijkdom en om indruk te maken’, aldus Hielkema.
Voor de archeologen is de vondst extra bijzonder, omdat bronzen voorwerpen uit deze periode zeldzaam zijn. Brons kwam in Nederland niet voor en moest van elders worden aangevoerd. Het unieke object werd op een maandagochtend ontdekt met een metaaldetector. Dat moment liet het team niet onopgemerkt voorbijgaan: de vondst werd nog dezelfde dag gevierd met taart.
Luister online
