REGIO – Ondanks de teloorgang van de PvdA na kabinet Rutte II, konden lokale fracties in de Veenkoloniën blijven rekenen op een solide achterban. Maar hoe zit dat, nu ze ook hier fuseren met GroenLinks? Gaat het ze iets opleveren, of verliezen ze juist hun traditionele achterban?
De PvdA doet in deze van oorsprong rode regio wat landelijk al jaren niet meer lukt: meebesturen. In alle drie de gemeenten zijn de sociaaldemocraten vertegenwoordigd, zitten ze in de coalitie en leveren ze wethouders. Ondanks het feit dat ook hier wordt ingeleverd, waar ooit bijna meerderheden gehaald werden, moet men nu genoegen nemen met een zetel of twee tot vijf, blijven ze het procentueel beter doen dan de landelijke PvdA in de laatste jaren alleen.
Fusie na ineenstorting
Toch wordt ook hier de minder scorende GroenLinks op de lijst meegenomen. Met de landelijke ontwikkelingen kan dat eigenlijk ook bijna niet anders. Een stukje geschiedenis: het grote PvdA stortte in 2017 totaal in nadat de partij had meegeregeerd met de VVD in kabinet Rutte II en ging van 38 naar 9 zetels. Het lukte sindsdien niet om de oude achterban terug te winnen.
Om het tij te keren werd besloten samen te werken met GroenLinks. Na lang aan elkaar gesnuffeld te hebben kwam er bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 een gezamenlijke lijst. Tot een echte fusie is het echter nog niet gekomen, dat moet ergens dit jaar gaan gebeuren.
Niet geslaagd, wel mislukt?
‘Het is eigenlijk nooit iets dat je op basis van je kracht doet. Partijen fuseren altijd op basis van zwakte’, zegt Kees Aarts, hoogleraar Politieke Instituties en Gedrag aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Tot op heden heeft het landelijk ook nog niet het gewenste resultaat opgeleverd. In 2023 behaalde de partij weliswaar winst (25 zetels), maar werd niet de grootste. En bij de laatste verkiezingen moesten er zelfs vijf zetels ingeleverd worden. Toch is het volgens Aarts te vroeg om al te spreken over een mislukking. ‘Je moet tegenvallers niet uit gaan leggen als een mislukking of vergissing. Het grootste gevaar is dat de kiezers dat gaan denken. Het is nog niet geslaagd, want er is nog geen grote winst. Maar beide partijen hebben er wel eens slechter voor gestaan.’
PvdA en GroenLinks in de regio
Nu is het de beurt aan de lokale fracties om, ondanks de landelijk tegenvallende resultaten, in de regio samen te gaan. In de Veenkoloniën betekent dat: oude reus PvdA gaat samen met het klein gebleven GroenLinks. ‘Deze streek is absoluut geen GroenLinks-bolwerk’, aldus Aarts. In Stadskanaal merkten ze dit ook, daarom hebben ze hier de naam omgedraaid: geen GroenLinks-PvdA, maar PvdA-GroenLinks. ‘Dat snap ik wel, als je naar de historie kijkt’, vervolgt de hoogleraar. ‘Het is ook een teken dat de fusie nog lang niet klaar is.’
PvdA en GroenLinks in de gemeenteraden door de jaren heen
– In Stadskanaal behaalde de PvdA in 2006 negen zetels en was daarmee de grootste partij in de gemeenteraad. In de verkiezingen daarna nam het aantal zetels geleidelijk af. In 2022 kwam de partij uit
op drie zetels. GroenLinks heeft in Stadskanaal tot nu toe nog nooit een zetel behaald.
– In Veendam had de PvdA twintig jaar geleden tien zetels in de raad; inmiddels zijn dat er vijf. GroenLinks is sinds 2010 niet meer vertegenwoordigd in de Veendammer gemeenteraad.
– In Borger-Odoorn behaalde de PvdA in 2006 eveneens negen zetels. In de jaren daarna liep dat aantal terug tot drie zetels in 2022. GroenLinks is tegenwoordig alleen in deze gemeente nog vertegenwoordigd, met één zetel in de huidige raad.
De A in PvdA
Een nog altijd echte arbeider binnen de PvdA is Josh Tepper, bouwvakker én nummer twee op de lijst in Veendam. ‘Ja, ik ben de A van de PvdA’, zegt hij thuis aan de keukentafel. Toch is hij een fervent voorstander van de samenkomst. ‘Ik zie die grote verschillen tussen GroenLinks en PvdA niet zo. Volgens mij is dat meer framing dan realiteit’, vervolgt de vakbondsman. ‘Oude PvdA’ers stellen dat de sociaaldemocratie verdwijnt, ik zie dat anders. We moeten ervoor zorgen dat vooruitgang voor iedereen is en dat kan met twee meer dan met één.’
Daarbij benadrukt Tepper dat tegenstellingen ook niet nieuw zijn binnen partijen. ‘Ik loop al veertien jaar mee. Er zijn bij ons fractievergaderingen geweest waar de kopjes koffie bij wijze van spreken over tafel vlogen omdat we het ergens niet over eens waren, dat zal bij GroenLinks niet anders zijn geweest. Binnen een partij hoef je het lang niet altijd eens te zijn, sterker: het is juist goed als er discussie is.’
Volgens Tepper is het politieke speelveld lang niet zo zwart-wit als veel mensen denken, of doen geloven. ‘Ik ken PvdA’ers die hartstikke vegetarisch zijn en GroenLinksers die het liefst het vet uit een broodje hamburger zien druipen.’
Nieuwkomer
Naast de ervaren raadsleden als Tepper, zijn er ook nieuwe mensen op de lijsten in de regio te vinden. Waaronder Heloïse Jonkers, nummer twee op de lijst in Stadskanaal. Als beleidsadviseur in Zwolle kent ze de bestuurlijke en politieke wereld goed. Maar met haar deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen in Stadskanaal stapt ze nu zelf in de politieke arena. ‘Ik vind het wel spannend’, geeft ze bij haar thuis in Mussel toe. ‘Maar ik vind dat er iets moet gebeuren aan het opkomende fascisme. En met mijn lange ervaring denk ik in Stadskanaal een goede bijdrage te kunnen leveren.’
Ook Jonkers is voorstander van de fusie en ze ziet kansen. Ondanks dat de werkelijke samensmelting en nieuwe partijnaam lang op zich laten wachten. ‘Je kunt niet meteen van twee aparte partijen naar een gezamenlijke partij met een gedeelde visie en ideologie gaan. Daar gaat tijd overheen’, stelt Jonkers. ‘Ik was vroeger met een dominee getrouwd, daardoor heb ik van dichtbij meegemaakt hoe gereformeerd en hervormd samengingen tot PKN. Het zijn twee bloedgroepen die je niet meteen tot iets totaal nieuws maakt, maar wel aan elkaar moeten wennen. Ik heb geleerd dat je niet alles in één keer moet doen.’
Tegenstem
Zowel Tepper als Jonkers noemen zichzelf echte sociaaldemocraten en zien beiden weinig verschillen tussen PvdA en GroenLinks. Iemand die dat wel ziet is Peter Zwiers. Hij was elf jaar statenlid voor de PvdA in Drenthe en zat zeven jaar in de gemeenteraad van Borger-Odoorn. Vanaf het begin zag hij niets in een samensmelting met GroenLinks. ‘Alle keren dat ik mocht stemmen heb ik tegen een fusie gestemd’, vertelt Zwiers. ‘Ik heb niks tegen GroenLinks, maar ik vind dit niet de oplossing. Ik zie het als een poging om weer een machtspositie te krijgen. Terwijl de PvdA in staat zou moeten zijn om dat op eigen kracht te behalen.’
Zorgen
Dat laatste vraagt volgens Zwiers een ‘andere vorm van politiek’, waarbij verbinding gemaakt moet worden met de gewone man en vrouw op straat. ‘Dat is vooral een landelijke klus’, vindt Zwiers. Maar in plaats daarvan werd er landelijk aangestuurd op een fusie, eentje waar Zwiers zich niet bij thuis voelt. Hij is dan ook om verschillende redenen geen PvdA-lid meer.
‘Ik ben bang dat de herkenbaarheid van het oeroude rode, sociaaldemocratische geluid verdwijnt. Ik spreek maar zelden mensen die het een goede keuze vinden. Mijn grootste zorg dan is: behoud je wel je traditionele achterban?’
Knoalster Heloïse Jonkers denkt dat dit kan, maar dat je wel duidelijk uit moet leggen hoe ieders geluid te horen blijft. ‘In de kern is het meer een taalding, de twee bloedgroepen (partijen red.) formuleren het anders. Maar in de kern vinden ze hetzelfde.’
Twee vlotjes
In het boek ‘Een Links Verhaal’ van schrijver Coen van de Ven wordt de aanloop naar de landelijke samenkomst van GroenLinks en PvdA beschreven. Volgens Van de Ven moet je de partijen niet zien als mammoettankers maar als verschillende vlotjes. ‘Twee vloten varen nu gezamenlijk op’, schrijft hij. Die twee vlotjes bieden niet alleen ruimte voor de traditionele kiezer, maar juist ook voor de nieuwe aanhang. Volgens hoogleraar Kees Aarts zal de partij, juist lokaal, die nieuwe aanhang aan moeten spreken om relevant te blijven. ‘Het is tragisch voor de PvdA dat ze een groot deel van hun traditionele aanhang kwijt zijn geraakt deze eeuw. En die krijg je echt niet terug door te fuseren met GroenLinks. Je zult je blik dus moeten verbreden.’
Zware opgave
Een brede(re) volkspartij dus, iets dat ze landelijk al voor zich zien, maar nu ook lokaal door moet klinken. Het aantrekken van de traditionele Veenkoloniale sociaaldemocraten, in combinatie met de nieuwe generatie. En dat in een tijd dat de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen historisch laag is, de fusie nog niet officieel en de landelijke doorbraak uitblijft. Een zware opgave dus voor de rood-groenen in de Veenkoloniën. ‘Wij weten als GroenLinks-PvdA landelijk blijkbaar niet over te brengen hoe wij de problemen hier willen oplossen’, verzucht Heloïse Jonkers. ‘Dat gaan we lokaal anders proberen te doen. Maar ik denk dat je het meer moet laten zien als je in de raad zit, dan in die weken ervoor.’
De inmiddels partijloze Peter Zwiers voegt daar nog een tip aan toe: ‘Zorg voor heldere standpunten. De taal van de PvdA was de laatste jaren vaak te bestuurlijk, te genuanceerd. Je moet principes tonen. Met het beperken van schade zul je nooit groter worden.’
Luister online
