STADSKANAAL – Het is 3 mei 1941 als NSB-leider Anton Mussert en onder meer Rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart Stadskanaal bezoeken. Het bezoek ging gepaard met veel propaganda, optochten en een speech van Mussert op het huidige SPW-terrein. Volgens schrijver en amateurhistoricus Jan Willem van de Kolk liet het bezoek de donkere pagina van Stadskanaal in oorlogstijd zien, en het contrast met het actieve verzet.
Van het bezoek op die derde mei is beeld bewaard gebleven. Het 8 mm-filmmateriaal werd door het toenmalig Streekhistorisch Centrum overgegeven aan de Filmbank Groningen, waar de film nog altijd te zien is. Op de beelden is te zien hoe NSB-voorman Anton Mussert voor het Kringhuis, het NSB-hoofdkwartier in Stadskanaal, uit een grote zwarte auto stapt. Hij wordt op de Hoofdkade begroet door Jacob Maarsingh, de gemachtigde van Mussert voor Noord-Nederland en inwoner van Stadskanaal.
Naast Maarsingh zijn ook Rijkscommissaris Seyss-Inquart en Groninger Nazi-baas Hermann Conring aanwezig. Ze bezoeken het Kringhuis, Mussert geeft een speech op een sportveld achter het huidige Refaja Ziekenhuis en er is een defilé langs Hotel Dopper aan het kanaal.
Mussert en Maarsingh
Toch was dit niet de enige keer dat de NSB-voorman Stadskanaal bezocht. ‘Mussert kwam heel vaak in Stadskanaal, omdat hij bevriend was met Maarsingh’, vertelt Alie Noorlag, die een boek schreef over de NSB. ‘Als gemachtigde voor Noord-Nederland was Maarsingh onderdeel van een beperkte groep mensen. Als er iets bijzonders was, kun je je voorstellen dat Mussert Maarsingh bezocht. Dat deed hij dan ook. Mussert logeerde zelfs in Villa ter Marse, het woonhuis van Maarsingh.’
Ook amateurhistoricus en schrijver Jan Willem van de Kolk wijst naar de vriendschap tussen Maarsingh en Mussert. Maar wat kwam Mussert op deze meidag in 1941 doen in Stadskanaal? De belangrijkste reden voor zijn bezoek was de officiële opening van het Kringhuis, maar Mussert deed meer. ‘Hij kwam vooral zijn achterban een hart onder de riem steken’, vertelt Van de Kolk. ‘Je ziet op de beelden hoe NSB’ers uit de gehele regio naar Stadskanaal kwamen om naar Mussert zijn speech te luisteren. Zij wisten daarna weer wat hen te doen stond.’
Twee kanten van Stadskanaal in oorlogstijd
Voor Van de Kolk is het defilé langs het kanaal de meest schrikbarende gebeurtenis op die dag. ‘Je schrikt van het aantal mensen dat daar staat en Mussert en zijn entourage de Hitler-groet brengt. Dat was dus ook Stadskanaal.’ Van de Kolk schetst een beeld van een Stadskanaal met twee verschillende kanten in de oorlog. Aan de ene kant een plaats waar veel NSB’ers woonden en er veelvuldig gejaagd werd op Joden. ‘Maar er was ook een zware kern van verzet.’
Na de oorlog
Vier jaar na zijn officiële bezoek aan Stadskanaal wordt Anton Mussert door de Binnenlandse Strijdkrachten gearresteerd en gevangengezet. Eind 1945 wordt Mussert veroordeeld tot de doodstraf en op 7 mei 1946, precies een jaar na zijn arrestatie, geëxecuteerd op de Waalsdorpervlakte.
NSB-gemachtigde Jacob Maarsingh wordt na de oorlog veroordeeld tot drie jaar en drie maanden gevangenschap. Hij verliest ook zijn kiesrecht. Na zijn vrijlating keert Maarsingh terug naar Huize Ter Marse, waar hij op 16 februari 1958 op 65-jarige leeftijd overlijdt.
Luister online
