REGIO – Borger-Odoorn houdt het niet bij. Stadskanaal begon er anderhalve week geleden mee. Veendam heeft een registratiesysteem waarin over twee bestuursperiodes geen enkele melding staat. Wie wil weten hoe vaak lokale politici in deze regio te maken krijgen met agressie, intimidatie of bedreiging, komt bij geen van de drie gemeenten een betrouwbaar cijfer tegen. En de politie geeft er geen.
Dat blijkt uit vragen die RTV1 stelde aan de burgemeesters en griffiers van Borger-Odoorn, Stadskanaal en Veendam, na een enquête onder raads- en collegeleden waarin veertien van de 34 deelnemers aangaven zelf met agressie of bedreiging te maken te hebben gehad.
Drie keer een ander antwoord
Borger-Odoorn is het meest direct: meldingen worden niet centraal bijgehouden. In de vorige bestuursperiode was er drie keer aangifte namens de burgemeester of een wethouder, wegens smaad, stalking in combinatie met ambtsdwang, en nogmaals ambtsdwang. Van die drie zaken is geen register bijgehouden. Over raadsleden geeft de gemeente geen cijfers.
Stadskanaal laat weten dat meldingen in de vorige periode niet consequent werden bijgehouden en dat er over die jaren geen betrouwbare cijfers zijn. In deze periode zijn er meerdere meldingen ontvangen; exacte aantallen deelt de gemeente niet, met een beroep op de privacy en veiligheid van betrokkenen. Sinds 14 september van dit jaar worden meldingen geregistreerd in het Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem.
Veendam heeft dat systeem al langer, maar meldt dat er in deze en de vorige bestuursperiode geen enkele melding in is opgenomen.
De politie, eenheid Noord-Nederland, doet geen mededelingen over aantallen meldingen, aangiften of onderzoeken, ook niet op regionaal niveau. Dat heeft te maken met de veiligheid en privacy van betrokkenen, laat een woordvoerder weten. De politie wijst er ook op dat een aangifte in de ene gemeente kan gaan over een strafbaar feit in een andere gemeente, waardoor cijfers per gemeente weinig zeggen.
Waarom die cijfers zo laag zijn
Voor een deel is dat een kwestie van beleid. Het agressieprotocol van Stadskanaal werkt met een model dat vier gradaties onderscheidt, van emotioneel gedrag tot fysiek geweld. Bij de twee lichtste vormen, waaronder in discussie gaan, beschuldigen en schande spreken, is het uitgangspunt: niet melden, tenzij het gedrag aanhoudt en er een patroon ontstaat. Pas wanneer iemand persoonlijk wordt, gaat schelden of beledigen, geldt: altijd melden.
Een flink deel van wat deelnemers aan de enquête beschrijven, hoort dus per protocol niet automatisch in het systeem terecht te komen.
Daar komt bij dat niet alles wat wordt gedeeld een formele melding wordt. De interim-griffier van Borger-Odoorn, sinds april in functie, meldt dat er in die maanden twee zaken waren die onder intimidatie of bedreiging kunnen vallen. Ze zijn wel besproken, maar leidden niet tot een formele melding. Ook Stadskanaal bevestigt dat er signalen binnenkomen die geen melding worden. Veendam zegt dat dat daar niet gebeurt.
Voor wie geldt het protocol?
Op papier heeft Stadskanaal het het meest uitgewerkt. De raad stelde op 14 september een veiligheids- en agressieprotocol voor politieke ambtsdragers vast, dat geldt voor burgemeester, wethouders, raadsleden en fractieleden. Eerder dit jaar, op 1 juni, kwamen er al nieuwe gedragscodes en een integriteitsprotocol. Raadsleden melden bij de griffier, collegeleden bij de gemeentesecretaris. Het protocol regelt ook dat de gemeente namens een ambtsdrager aangifte kan doen, en beschrijft nazorggesprekken binnen 24 uur, binnen drie dagen en na vier tot zes weken.
Borger-Odoorn heeft sinds 2025 een eigen agressieprotocol voor en door de gemeenteraad. ‘Als gemeente accepteren we intimidatie, bedreiging of agressie niet’, laat burgemeester Jan Seton weten. ‘Dus het gaat er niet om of de ambtsdrager het gedrag wel of niet acceptabel vindt.’ Een aangifteregeling of aangifte op nummer is er niet: aangifte gebeurt in persoon, meestal door de burgemeester.
In Veendam geldt een beleidskader over agressie en geweld door burgers tegen medewerkers. Collegeleden vallen daaronder, staat in het antwoord van de gemeente. Voor raadsleden wordt gewerkt aan een weerbaarheidsprotocol. Ook Veendam kent een richtlijn voor opvang en nazorg, met vervolggesprekken na een week, een maand en eventueel drie maanden.
Wie is de vertrouwenspersoon?
Uit de enquête komt de wens naar een onafhankelijke vertrouwenspersoon meerdere keren terug. Een deelnemer schrijft die nodig te hebben omdat melden bij de burgemeester en bij de VNG een dood spoor bleek.
In Borger-Odoorn vervult de griffier volgens een instructie uit 2025 die rol. In Veendam kunnen raadsleden terecht bij de burgemeester en de griffier, en daarnaast bij de vertrouwenspersoon van het Netwerk Weerbaar Bestuur; van dat laatste is volgens de gemeente geen gebruik gemaakt. Stadskanaal wijst raadsleden naar dezelfde vertrouwenspersoon van het landelijke Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur van het ministerie van Binnenlandse Zaken, en zegt niet te weten hoe vaak die wordt benaderd, omdat dat contact vertrouwelijk is en niet via de gemeente loopt.
In het protocol van Stadskanaal zelf is die externe route wel opgenomen onder het kopje externe nazorg, naast de verzekering en de arbodienst; de hoofdroute voor raadsleden loopt via de griffier, met de burgemeester als eindverantwoordelijke.
Dat is relevant, omdat twee deelnemers aan de enquête juist intimidatie beschrijven die van binnen de politiek komt. De handelingsprocedures in de protocollen zijn geschreven rond gedrag van inwoners. Voor een raadslid dat zich geïntimideerd voelt door collega’s, het college of de burgemeester, biedt het agressieprotocol geen route. Die loopt via het integriteitsprotocol, dat intimidatie en bedreiging inderdaad als integriteitsschending benoemt, anoniem melden mogelijk maakt en een externe adviseur kan inschakelen, maar waarin de burgemeester opdrachtgever is en de regie houdt.
Wat de gemeenten niet zien
Op de vraag of de gemeenten het beeld herkennen dat raadsleden hun handelen aanpassen uit voorzorg, ook zonder zelf iets te hebben meegemaakt, antwoorden alle drie de gemeenten nee.
Veendam zegt dat het beeld niet wordt herkend, maar dat het onderwerp blijvende aandacht heeft en dat er binnenkort een workshop weerbaarheid wordt georganiseerd. Stadskanaal herkent het niet bij raadsleden die zelf niets hebben meegemaakt, maar wijst op de grote betrokkenheid tussen raadsleden onderling en het meeleven met collega’s die het wel is overkomen. Borger-Odoorn beschrijft situaties waarin van buitenaf druk op raadsleden wordt gelegd, en de gesprekken met griffier en raadsvoorzitter die volgen als zo’n situatie over de grens gaat.
Uit de enquête komt een ander beeld. Vijf deelnemers hebben hun handelen aangepast, en vier van hen hebben zelf nooit iets meegemaakt.
Terugkoppeling: drie keer een andere verantwoordelijke
Waar het in de praktijk het vaakst misgaat volgens de deelnemers, is de opvolging. Drie van hen melden onafhankelijk van elkaar dat er na een melding of aangifte niets terugkwam.
De drie partijen leggen die verantwoordelijkheid elk elders. Borger-Odoorn zegt ervoor te zorgen dat de aangever altijd terughoort wat er met de aangifte is gedaan, en dat formele terugkoppeling via een brief van de politie verloopt, in bijzondere gevallen mondeling door het Openbaar Ministerie. Het protocol van Stadskanaal legt de terugkoppeling over strafrechtelijke vervolging bij de gemeentesecretaris of de griffier. De politie zegt niets over wie terugkoppelt, maar benadrukt dat melden of aangifte doen belangrijk is omdat het de politie in staat stelt de situatie te beoordelen en waar mogelijk strafrechtelijk onderzoek te doen. Het OM behandelt geweld tegen mensen met een publieke taak met prioriteit en eist altijd een zwaardere straf, aldus de woordvoerder.
Dit is het tweede deel van een tweeluik. In het eerste deel: wat raadsleden en bestuurders in Borger-Odoorn, Stadskanaal en Veendam zelf meemaakten.
Luister online
